عنوان مقاله: روندتکاملي سيستمهاي مديريت کيفيت.1
مولف/مترجم: دکتر حيدر اميران
موضوع: مديريت کيفيت
سال انتشار(ميلادي): 2002
وضعيت: تمام متن
منبع: ماهنامه تدبير-سال سيزدهم-شماره 120
www.mahboub.ir تهیه وتنظیم :
چکيده:
در اين مقاله سعي شده است باتوجه به تغييرات بهوجودآمده درمورد مفاهيم و اصول حاکم بر سيستمهاي مديريت کيفيت، روند ومسير تکاملي اين سيستمها شناسايي شوند.
اهميت اين مقاله در اين است که به پايهريزي نگرشي کلان به موضوع کيفيت خواهي شرکتها و سازمانهاي ايراني کمک کرده و مسير اقدامات کيفي آنها را تاحدودي روشن ميسازد.
قرائن موجود حاکي از آن است که سيستمهاي مديريت کيفيت در يک جهتگيري کلي و اساسي در پي تامين نيازها و انتظارات مشتريان هستند. و اين بزرگترين رسالتي است که ميتوان براي سيستمهاي مديريت کيفيت درنظر گرفت.
لازم به يادآوري است که در اين مقاله از کليه سيستمهاي مديريتي موجود بهعنوان سيستم مديريت کيفيت ياد شده است.
2 - مقدمه
ابتدا درمورد سيستمهاي مديريت کيفيت بايد پرسيد که: روند و مسير سيستمهاي مديريت کيفيت به کدام جهت سوق داده ميشود. درواقع با تدوين استانداردهاي مختلف متعدد و پراکنده يک سردرگمي پيچيده در مديران و مسئولان شرکتها و سازمانهاي ايراني بهوجود آمده است.
اين سيستمها بر دو دسته، سيستمهاي عمومي و سيستمهاي اختصاصي تقسيم شدهاند. تعدادي از سيستمهاي موجود در زمينه مديريت کيفيت، بدون توجه به نوع و ويژگي صنايع و شرکتها تدوين و در کليه آنها قابل اجرا است. حال آنکه برخي ديگر از اين سيستمها براي بخشهاي صنعتي - خدماتي خاص تدوين و منتشر شدهاند.
از سوي ديگر، توجه و رعايتبندها و الزامات استانداردهايISO9000 و عدم نفي آنها در جهتگيريهاي اخير براي تدوين سيستمهاي مديريت کيفيت ويژگي بارز و مشخص ديگري است که در اين زمينه مشهود است. بهطوري که، در سيستمهاي جديد مثل استانداردهاي AS9000 ,TL9000 ,ISO/TS 16949 ,QS-9000,IKCO 9000 ,PD9000 و... که از دو بخش (يکي بخش تدوين شده براساس الزامات استانداردهاي 9000ISO و ديگري الزامات خاص صنايع و شرکتها) تشکيل شدهاند، نيازمنديهاي استانداردهاي ISO9000 رعايت و تلاش انجام شده صرفاً براي اضافه کردن شرايط و وضعيت خاص آن صنايع به بندهاي موجود استانداردهايISO9000 بوده است.
يکي ديگر از ويژگيهاي بارز در روند تدوين استانداردهاي مديريت کيفيت، تاکيد بر رعايت نگرش مديريت کيفيت جامع(TQM) در تدوين اين استانداردها است. بهطوري که تلاش در تدوين نسخ مختلف از اين استانداردها به سمت تبيين و ايجاد يک تصوير جامع از سيستمهاي مديريت کيفيت در چارچوب نگرشTQM است. اما سوال اين است که ويژگيها و مشخصات سيستمهاي مديريت کيفيت چيست‚ بدينترتيب، و باتوجه به مقدمه فوق ميتوان ويژگيها و مشخصات بارز موجود در روند سيستمهاي مديريت کيفيت را برشمرد.
3 - روند سيستمهاي مديريت کيفيت
روندهاي اصلي موجود و حاکم بر سيستمهاي مديريت کيفيت در جدول شماره يک آمده است. ذيلاً هريک از اين روندها / ويژگيها موردبحث و بررسي قرار ميگيرد.
1-3 - اختصاصيتر شدن: يکي از ويژگيهاي جالب توجهي که درحال
حاضر درمورد طراحي سيستمهاي مديريت کيفيت بر آن توجه شده است، تلاش براي دورشدن از عمومي بودن(GENERIC) اين سيستمها و تدوين آنها بهعنوان سيستمهاي اختصاصيتر است.
|
هدف |
اصلاح/عنوان معادل در زبان لاتين |
روند وجود |
رديف |
|
هدايت سيستمهاى مديريت کيفيت به جهت درج نيازمنديها و الزامات خاص بخشهاى صنعتى و خدماتى |
From More Genric to More Specific |
اختصاصى ترشدن |
1 |
|
رعايت اين اصول بعنوان چارچوبى براى هدايت سازمان درجهت بهبود عملکرد آن |
Quality Management Principle |
تاکيد بررعايت و التزام به اصول حاکم برسيستمهاى مديريت کيفيت |
2 |
|
توجه به نگرش اختصاصى شدن سيستم مديريت کيفيت, رعايت موضوعات استانداردسازى و حرکت TQM به سمت |
Quality Philosophy |
رعايت اصول و فلسفه حاکم بر سيستمهاى مديريت کيفيت |
3 |
|
هدايت سيستمهاى مديريت کيفيت به و حدت و اتحاد |
Globalization / one World on Quality System |
جهانى شدن |
4 |
|
توجه به مبانى اندازه گيرى عملکرد در طراحى سيستمهاى مديريت کيفيت |
Measurement
|
تاکيد بسيارزياد بر علم و اصول اندازه گيرى |
5 |
|
توجه به اين موضوع که انسان با ارزشترين دارايى سازمان است. |
Human / People Involvement and Team work By Problem - Solving Team Techniques |
تاکيد براهميت نقش نيروى انسانى و انجام کارگروهى در سازمانها |
6 |
|
توجه به اصول سازماندهى سيستمهاى مديريت کيفيت در قالب مفاهيم و تعاريف سيستمى/فرآيندى |
Process Approach
|
رعايت نگرش فرآيندى / سيستمى |
7 |
|
رعايت اصول و نگرش حاکم بر برنامه ريزى استرايک در طراحى و سازماندهى سيستمهاى مديريت کيفيت |
Quality Stratgic Planning
|
برنامه ريزى استرايک |
8 |
|
توجه به هدف رضايت مشترى و سودآورى در طراحى سيستمهاى مديريت کييفيت |
Goal - Setting
|
هدفگذارى صحيح و اصولى براى سيستمهاى مديريت کيفيت |
9 |
|
تاکيد بر تکميل و توسعه سيستمهاى مديريت کيفيت در فرآيند زمان و با رعايت و لحاظ کردن شرايط محيطى پيرامون |
Completion of Quality System
|
تکميل و تکوين تدريس سيستمهاى مديريت کيفيت |
10 |
|
جلوگيرى و پيشگيرى کامل از بروز خطا در سيستم و توجه به اين موضوع هنگام طراحى سيستمهاى مديريت کيفيت |
Mistake - Proofing
|
خطاناپذير کردن سيستمهاى مديريت کيفيت |
11 |
|
شناسايى نقاط ضعف, قوت - داخلى -و فرصتها و تهديدهاى- خارجى - و توجه به آنها هنگام طراحى سيستمهاى مديريت کيفيت |
Internal and External Environment
|
توجه به شرايط درونى و بيرونى سازمانها درمرحله طراحى سيستممهاى مديريت کيفيت |
12 |
|
دخالت دادن ساير ويژگيها و تعاريف در تعريف سازمان از کيفيت |
Quality Defination
|
ارائه تعريف جامع درمورد کيفيت يا تلاش براي تکميل آن |
13 |
جدول 1 - روندهاي اصلي حاکم بر سيستمهاي مديريت کيفيت
همانطور که در شکل شماره يک نشان داده شده است، در اين فرايند تلاش آن بوده است که با رعايت مندرجات سيستمهاي 9000ISO ، اين کار صورت بگيرد. از اينرو، انتظار آن است که در سيستمهاي مديريت کيفيت نويني که تدوين شده يا تدوين خواهندشد با نيازمنديهاي استانداردهاي 9000ISO و نکات اضافيتري مواجه شويم که به آنها افزوده شده است.
از اينرو، شايد بتوان ساختار عمومي که در تدوين استانداردها رعايت ميشود را به شرح زير تنظيم کرد. (جدول شماره 2)
|
اجزا تشکيل دهنده سيستمهاى مديريت کيفيت |
|
جدول 2 - تنظيم ساختار عمومي
از سوي ديگر، همانطور که در شکل شماره يک نيز آمده است، روند بعدي حاکم بر تدوين سيستمهاي مديريت کيفيت تلاش براي تدوين استانداردهاي خاص براي شرکتهاCOMPANY) )، مجموعهها(COMPONENTS) و قطعات(PARTS) است. از اينرو بايد منتظر ماند و استانداردهاي جديدي را ملاحظه کرد که در اين زمينه تدوين خواهند شد.
اما، آيا زمان آن فرانرسيده که ما هم وارد اين ميدان شويم و بر نتيجه کار خود با افتخار جمله <ساخت ايران> را نوشت‚
2-3 - التزام به اصول: توجه و تمرکز بر مشتري(CUSTOMER-FOCUS) و هدايت و راهبري(LEADERSHIP) جزء اصول اوليه سيستمهاي مديريت کيفيت بهشمار ميآيند. که بايد در تعامل با مشارکت کارکنان، نگرش فرايندي به سازمان، نگرش سيستمي به مديريت، بهبود مستمر، نگاه واقعي به شرايط تصميمگيري و منافع دوجانبه ارتباط با تامينکنندگان، موجبات پيشرفت سازمان، درنهايت جامعه را فراهم آورند.
شکل 1 - جهتگيري سيستمهاي مديريت کيفيت
تاکيد اصلي در اين قسمت، به وابستگي سازمان به مشتريان خود است. از اينرو، ضروري است که سازمان نيازهاي حال و آينده مشتري خود را درک و درپي تامين اين نيازها و تلاش براي تامين انتظارات مشتريان خود برآيد. زيرا حيات همه سازمانها، وابسته به مشتريان وفادار و راضي است.
3-3 - رعايت اصول و فلسفه: اصولاً سيستمهاي مديريت کيفيت از سه جنبه، تحتتاثير اصولي هستند که هنگام طراحي اين سيستمها بايد به آنها توجه و عنايت تام داشت.(جدول شماره 3)
|
ازاين جنبه, سيستمهاى مديريت کيفيت درپى استانداردسازى هستند |
نگرش |
|
ازاين جنبه, سيستمهاى مديريت کيفيت دريک مسير تکاملى جهت نيل به مديريت کيفيت جامع حرکت مى کنند |
سيستم |
|
ازاين جنبه, تلاش گسترده اى براى تدوين سيستمهاى مدييريت کيفيت خاص بخشهاى مختلف توليدى و خدماتى آغاز شده است |
نوع |
جدول شماره 3 - اصول و مباني حاکم بر طراحي و تدوين سيستمهاي تضمين کيفيت